নেপাল: ভয়ংকৰ জল মহাপ্ৰলয়ে তচনচ কৰি পেলোৱাৰ পাছত নেপালৰ বিপৰ্যয়ৰ আঁৰত জলবায়ু পৰিৱৰ্তন আৰু হিমবাহ গলনৰ দৰে কাৰকৰ ভূমিকা সন্দৰ্ভত নতুনকৈ চৰ্চা আৰম্ভ হৈছে। বিশেষকৈ বিপৰ্যয়ৰ প্ৰায় পাঁচ মাহ পূৰ্বে প্ৰকাশিত দুটা প্ৰতিবেদনক লৈ উত্থাপন হৈছে গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰশ্ন—নেপালৰ এনে বিপৰ্যয়ৰ কোনো আগজাননী পূৰ্বেই লাভ কৰা হৈছিল নেকি?
শেহতীয়া তথ্য অনুসৰি, এই প্ৰাকৃতিক বিপৰ্যয়ত নিহতৰ সংখ্যা ৭৩৪জনলৈ বৃদ্ধি পাইছে, আনহাতে ২৪২গৰাকী লোক গুৰুতৰভাৱে আহত হৈছে। এতিয়ালৈকে ৮,১৮৬জন লোকক উদ্ধাৰ কৰা হৈছে যদিও ৩ হাজাৰৰো অধিক লোক এতিয়াও সন্ধানহীন বুলি জানিব পৰা গৈছে।
এই ভয়ংকৰ পৰিস্থিতিৰ পাছতেই জলবায়ু পৰিৱৰ্তন, হিমবাহ গলন আৰু হিমালয় অঞ্চলত সলনি হোৱা বৰষুণৰ ধৰণক লৈ আলোচনা অধিক তীব্ৰ হৈছে।
৫ মাহ পূৰ্বে প্ৰকাশিত দুটা প্ৰতিবেদনত কি আছিল?
বিপৰ্যয়ৰ প্ৰায় পাঁচ মাহ পূৰ্বে হিন্দুকুশ-হিমালয় (HKH) অঞ্চলৰ পৰিৱেশ আৰু জলবায়ু পৰিৱৰ্তনক কেন্দ্ৰ কৰি প্ৰকাশিত দুটা প্ৰতিবেদনত হিমালয় অঞ্চলত দ্ৰুতগতিত সলনি হৈ থকা পৰিস্থিতিৰ ছবি প্ৰকাশ পাইছিল।
বিশেষকৈ হিমবাহ গলি যোৱাৰ হাৰ বৃদ্ধি, তাপমাত্ৰাৰ পৰিৱৰ্তন আৰু হিমালয়ৰ জলবায়ুগত ভাৰসাম্যৰ ওপৰত ইয়াৰ প্ৰভাৱক লৈ প্ৰতিবেদনসমূহত উদ্বেগ প্ৰকাশ কৰা হৈছিল।
২০০০ চনৰ পাছত দুগুণ হাৰত গলিছে হিমবাহ
কাঠমাণ্ডুত মুখ্য কাৰ্যালয় থকা International Centre for Integrated Mountain Development (ICIMOD)-ৰ এক প্ৰতিবেদন অনুসৰি, ২০০০ চনৰ পাছত হিন্দুকুশ-হিমালয় অঞ্চলত হিমবাহ গলি যোৱা আৰু বৰফ ক্ষয়ৰ হাৰ যথেষ্ট বৃদ্ধি পাইছে।
প্ৰতিবেদনত উল্লেখ কৰা অনুসৰি, ২০০০ চনৰ পাছত হিমবাহ গলি যোৱাৰ হাৰ প্ৰায় দুগুণ হৈছে।
ICIMODৰ সদস্য দেশসমূহৰ ভিতৰত ভাৰত, নেপাল, ভূটান আৰু চীনকে ধৰি হিন্দুকুশ-হিমালয় অঞ্চলৰ কেইবাখনো দেশ অন্তৰ্ভুক্ত।
প্ৰতিবেদন অনুসৰি, ১৯৭৫ চনৰ পাছৰ পৰা হিমবাহৰ বৰফৰ আয়তন সৰ্বাধিক প্ৰায় ২৭ মিটাৰ পৰ্যন্ত হ্ৰাস পাইছে।
কিয় ইমান গুৰুত্বপূৰ্ণ হিমালয়ৰ হিমবাহ?
হিমালয় কেৱল পাহাৰীয়া অঞ্চল নহয়। এছিয়াৰ অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ পানীৰ উৎস হিচাপে হিমালয়ক প্ৰায়েই ‘Water Tower of Asia’ বুলি অভিহিত কৰা হয়।
হিমবাহ আৰু বৰফৰ ওপৰত এছিয়াৰ প্ৰায় ২০০ কোটি লোকৰ পানী, কৃষি, জলবিদ্যুৎ আৰু জীৱিকাৰ বিভিন্ন দিশ নিৰ্ভৰশীল।
সেয়ে হিমবাহৰ দ্ৰুত গলন কেৱল পৰিৱেশৰ বাবে নহয়, ভৱিষ্যতে পানী আৰু প্ৰাকৃতিক দুৰ্যোগৰ ক্ষেত্ৰতো গুৰুতৰ প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে বুলি বিশেষজ্ঞসকলে আশংকা কৰি আহিছে।
নেপালৰ মহাপ্ৰলয়ৰ আঁৰত হিমবাহেই নেকি?
নেপালত সংঘটিত শেহতীয়া ভয়ংকৰ বানৰ সঠিক কাৰণ এতিয়াও বিজ্ঞানী আৰু গৱেষকসকলে নিৰ্ণয় কৰাৰ চেষ্টা কৰি আছে।
সেয়ে এই বিপৰ্যয়ৰ পোনপটীয়া কাৰণ হিমবাহ গলন বুলি এতিয়াই নিশ্চিতভাৱে ক’ব পৰা নাযায়।
অৱশ্যে বিশেষজ্ঞসকলৰ মতে, এনে বৃহৎ প্ৰাকৃতিক দুৰ্যোগৰ আঁৰত একাধিক প্ৰাকৃতিক আৰু জলবায়ুগত কাৰকে একেলগে কাম কৰিব পাৰে।
ইয়াৰ ভিতৰত হিমালয়ৰ উচ্চ অঞ্চলত সলনি হোৱা বৰষুণৰ ধৰণ বিশেষভাৱে উদ্বেগৰ বিষয় হৈ পৰিছে।
৪,০০০ মিটাৰ উচ্চতাতো বৰষুণ!
জলবায়ু পৰিৱৰ্তনৰ ফলত হিমালয়ৰ এনে কিছুমান উচ্চ অঞ্চলতো বৰষুণৰ ঘটনা বৃদ্ধি পাইছে, য’ত পূৰ্বতে তুষাৰপাত হোৱাৰ সম্ভাৱনা অধিক আছিল।
বিশেষজ্ঞসকলৰ মতে, ৪,০০০ মিটাৰ বা তাতকৈ অধিক উচ্চতাত বৰষুণ হোৱাৰ ঘটনা বৃদ্ধি পোৱাটো হিমালয়ৰ পৰিৱেশগত পৰিৱৰ্তনৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ইংগিত।
এনে পৰিৱৰ্তনে হিমবাহ, বৰফ আৰু পাহাৰীয়া জলপ্ৰবাহৰ স্বাভাৱিক ভাৰসাম্যত প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে।
আগজাননী আছিল, নে কেৱল জলবায়ুগত সতৰ্কবাণী?
নেপালৰ শেহতীয়া বিপৰ্যয়ৰ পাছত পুৰণি প্ৰতিবেদনসমূহক লৈ চৰ্চা বৃদ্ধি পালেও এটা কথা স্পষ্ট—এনে প্ৰতিবেদনক এই নিৰ্দিষ্ট বানৰ আগজাননী বুলি পোনপটীয়াকৈ কোৱা উচিত নহয়।
প্ৰতিবেদনসমূহে মূলতঃ হিমালয় অঞ্চলত দীৰ্ঘম্যাদী জলবায়ুগত পৰিৱৰ্তন, হিমবাহ গলন আৰু তাৰ সম্ভাব্য বিপদৰ বিষয়ে সতৰ্ক কৰিছিল।
সেয়ে নেপালৰ শেহতীয়া মহাপ্ৰলয়ক লৈ এতিয়া মূল প্ৰশ্ন হৈছে—জলবায়ু পৰিৱৰ্তনৰ এই ইংগিতসমূহক সময় থাকোঁতেই অধিক গুৰুত্ব দিয়া হৈছিল নেকি?
হিমালয় অঞ্চলত প্ৰাকৃতিক দুৰ্যোগৰ সম্ভাৱনা বৃদ্ধি পোৱাৰ পৰিপ্ৰেক্ষিতত আগতীয়া সতৰ্কতা, উন্নত দুৰ্যোগ ব্যৱস্থাপনা আৰু পৰিৱেশ সংৰক্ষণৰ ওপৰত অধিক গুৰুত্ব দিয়াৰ প্ৰয়োজনীয়তা পুনৰ এবাৰ স্পষ্ট হৈ পৰিছে।
