নতুন দিল্লী, ১৩ ছেপ্টেম্বৰ: আমেৰিকা–ইৰান সংঘাতৰ প্ৰভাৱ এতিয়া মধ্যপ্ৰাচ্যৰ সামৰিক ক্ষেত্ৰৰ বাহিৰলৈ গৈ তেল যোগান আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় জাহাজ চলাচলৰ ওপৰতো গভীৰ চাপৰ সৃষ্টি কৰিছে। হৰমুজ প্ৰণালীত এখন বাণিজ্যিক জাহাজত ক্ষেপণাস্ত্ৰৰ আঘাত, ছৌদি আৰৱৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ তেল পৰিবহণ পাইপলাইন আক্ৰমণৰ পিছত বন্ধ কৰা আৰু য়েমেনত হুথি বাহিনীৰ অগ্ৰগতিয়ে পৰিস্থিতি অধিক জটিল কৰি তুলিছে।
হৰমুজত জাহাজত আঘাত
১৩ ছেপ্টেম্বৰত হৰমুজ প্ৰণালীৰ মাজেৰে গৈ থকা এখন জাহাজত অজ্ঞাত ক্ষেপণাস্ত্ৰৰ আঘাত লাগে বুলি United Kingdom Maritime Trade Operations (UKMTO)-এ জনায়। আঘাতৰ পিছত জাহাজখনত অগ্নিকাণ্ড সংঘটিত হয় আৰু কৰ্মচাৰীসকলক উদ্ধাৰৰ ব্যৱস্থা কৰা হয়। প্ৰাথমিক সময়ত জাহাজখনৰ পৰিচয়, ক্ষয়ক্ষতি আৰু হতাহতৰ সম্পূৰ্ণ তথ্য স্পষ্ট হোৱা নাছিল।
ইয়াৰ কিছু সময়ৰ পিছতে ইৰানৰ চৰকাৰী সংবাদমাধ্যমে কেশ্ম দ্বীপৰ ওচৰত এখন ইৰানীয় বাণিজ্যিক জাহাজত আক্ৰমণৰ ফলত এজন লোক নিহত আৰু তিনিজন আহত হোৱা বুলি জনায়। এইটো UKMTO-এ উল্লেখ কৰা জাহাজখনৰ সৈতে একেটা ঘটনা নে পৃথক ঘটনা, সেই বিষয়ে তৎক্ষণাৎ নিশ্চিত হোৱা নাছিল।
হৰমুজ প্ৰণালী বিশ্বৰ অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ শক্তি পৰিবহণ পথ। সেয়ে ইয়াত জাহাজ চলাচল ব্যাহত হ’লে ইয়াৰ প্ৰভাৱ মধ্যপ্ৰাচ্যৰ সীমা অতিক্ৰম কৰি বিশ্বৰ শক্তি বজাৰত পৰিব পাৰে।
ছৌদিৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ তেল পাইপলাইন বন্ধ
ইফালে ছৌদি আৰৱৰ East–West Pipeline আক্ৰমণৰ পিছত সাৱধানতামূলকভাৱে বন্ধ কৰি দিয়া হৈছে। ছৌদি শক্তি মন্ত্ৰালয়ৰ মতে, ১০ ছেপ্টেম্বৰত ৰিয়াদ আৰু মদিনা অঞ্চলত থকা পাইপলাইনটোত কেইবাটাও আক্ৰমণ সংঘটিত হৈছিল আৰু ইয়াৰ ফলত কেইবাজনো লোক আহত হয়।
ছৌদি বৈদেশিক মন্ত্ৰালয়ে পিছত কয় যে পাইপলাইনটোত আক্ৰমণ কৰা ড্ৰোনসমূহ ইৰাকৰ ভূখণ্ডৰ পৰা আহিছিল। ইৰাকৰ প্ৰধানমন্ত্ৰীয়ে তদন্ত আৰু এনে আক্ৰমণ ৰোধৰ ব্যৱস্থা লোৱাৰ আশ্বাস দিয়াৰ পিছত ছৌদিয়ে এই মুহূৰ্তত সামৰিক প্ৰত্যুত্তৰ নিদিয়াৰ সিদ্ধান্ত লৈছে বুলি জনায়।
পাইপলাইনটো দীৰ্ঘদিন বন্ধ থাকিলে ছৌদিৰ তেল ৰপ্তানিৰ ওপৰত চাপ বৃদ্ধি পাব পাৰে। ইয়াৰ ফলত বিশ্ব বজাৰত তেলৰ যোগানক লৈ উদ্বেগ আৰু অধিক বৃদ্ধি পাইছে।
লোহিত সাগৰৰ দিশতো বৃদ্ধি পাইছে বিপদ
কেৱল হৰমুজেই নহয়, লোহিত সাগৰৰ দক্ষিণ প্ৰৱেশদ্বাৰ বাব এল-মাণ্ডেব প্ৰণালীৰ পৰিস্থিতিও অধিক জটিল হৈছে।
ইৰানৰ সমৰ্থন লাভ কৰা হুথি বাহিনীয়ে য়েমেনৰ লোহিত সাগৰীয় উপকূলত নিজৰ নিয়ন্ত্ৰণ বৃদ্ধি কৰিছে। এই অঞ্চলটো এছিয়া, মধ্যপ্ৰাচ্য আৰু ইউৰোপৰ মাজৰ সামুদ্ৰিক বাণিজ্যৰ বাবে অত্যন্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ।
হুথি আৰু ছৌদি সমৰ্থিত য়েমেন চৰকাৰৰ বাহিনীৰ মাজত নতুনকৈ সংঘাত বৃদ্ধি পোৱাত য়েমেনত পুনৰ বৃহৎ পৰিসৰৰ গৃহযুদ্ধৰ পৰিস্থিতি সৃষ্টি হোৱাৰ আশংকাও দেখা দিছে।
দুটা গুৰুত্বপূৰ্ণ জলপথ, একে সময়তে সংকটত
হৰমুজ আৰু বাব এল-মাণ্ডেব—দুয়োটা জলপথ বিশ্ব বাণিজ্যৰ বাবে অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ।
হৰমুজ প্ৰণালী পাৰস্য উপসাগৰ আৰু ওমান উপসাগৰৰ মাজৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ। আনহাতে বাব এল-মাণ্ডেব লোহিত সাগৰক এডেন উপসাগৰৰ সৈতে সংযোগ কৰে।
এটা পথত সামৰিক সংঘাত আৰু আনটো পথত হুথি বাহিনীৰ অগ্ৰগতি অব্যাহত থাকিলে তেল, গেছ আৰু অন্যান্য সামগ্ৰী কঢ়িওৱা জাহাজসমূহৰ বাবে পথ সলনি কৰাৰ প্ৰয়োজন হ’ব পাৰে। ইয়াৰ ফলত পৰিবহণৰ সময় আৰু ব্যয় দুয়োটাই বৃদ্ধি পাব পাৰে।
তেলৰ মূল্যত ইতিমধ্যে প্ৰভাৱ
মধ্যপ্ৰাচ্যৰ শেহতীয়া ঘটনাৰ মাজতে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বজাৰত খাৰুৱা তেলৰ মূল্য প্ৰতি বেৰেলত ১০০ ডলাৰৰ ওপৰলৈ উঠিছে। বিশ্বৰ শক্তি যোগানক লৈ অনিশ্চয়তা বৃদ্ধি পোৱাটোৱেই ইয়াৰ অন্যতম কাৰণ।
তেলৰ মূল্য অধিক দিন উচ্চ হৈ থাকিলে ইয়াৰ প্ৰভাৱ কেৱল আমেৰিকা বা ইউৰোপতে সীমাবদ্ধ নাথাকিব। তেল আমদানি-নিৰ্ভৰ দেশসমূহৰ আমদানি ব্যয় বৃদ্ধি, পৰিবহণ ব্যয় বৃদ্ধি আৰু সামগ্ৰিক মূল্যবৃদ্ধিৰ ওপৰত ইয়াৰ প্ৰভাৱ পৰিব পাৰে।
ইৰানৰ পাৰমাণৱিক নীতিক লৈও নতুন উদ্বেগ
ইয়াৰ মাজতে ইৰানৰ সংসদৰ এগৰাকী জ্যেষ্ঠ বিষয়াই **Nuclear Non-Proliferation Treaty (NPT)**ৰ পৰা ওলাই অহা আৰু দেশখনৰ পাৰমাণৱিক নীতি পুনৰ বিবেচনা কৰাৰ সম্ভাৱনাক ‘সম্ভৱ’ বুলি মন্তব্য কৰিছে।
অৱশ্যে এই বক্তব্যক ইৰান চৰকাৰৰ আনুষ্ঠানিক সিদ্ধান্ত বুলি ধৰা হোৱা নাই। তথাপি চলি থকা সংঘাতৰ মাজত এনে মন্তব্যই পাৰমাণৱিক কাৰ্যসূচীক লৈ উদ্বেগ বৃদ্ধি কৰিছে।
ট্ৰাম্পে ক’লে, এই বছৰতে যুদ্ধ শেষ হ’ব পাৰে
ইফালে আমেৰিকাৰ ৰাষ্ট্ৰপতি ড’নাল্ড ট্ৰাম্পে ইৰানৰ সৈতে চলি থকা যুদ্ধ এই বছৰৰ ভিতৰতে, সম্ভৱতঃ নৱেম্বৰৰ আমেৰিকাৰ মধ্যকালীন নিৰ্বাচনৰ পিছতে শেষ হ’ব পাৰে বুলি মন্তব্য কৰিছে।
তেওঁ কয়, ইৰানে চুক্তিৰ বাবে আগ্ৰহ প্ৰকাশ কৰিছে আৰু তেওঁ কেৱল ‘সঠিক চুক্তি’তহে সন্মতি দিব। কিন্তু ইৰানৰ ৰাষ্ট্ৰপতি মাছুদ পেজেশ্কিয়ানে স্পষ্ট কৰি দিছে যে ইৰানে আত্মসমৰ্পণ নকৰে।
অৰ্থাৎ, যুদ্ধ শেষ কৰাৰ ক্ষেত্ৰত দুয়ো পক্ষৰ বক্তব্য এতিয়াও একে নহয়।
ওমানৰ বৈঠকলৈ গুৰুত্ব
এই উত্তেজনাৰ মাজতে ইৰান আৰু উপসাগৰীয় দেশসমূহৰ মাজত ১৪ ছেপ্টেম্বৰত ওমানত বৈঠকৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছে। হৰমুজ প্ৰণালীৰ মাজেৰে জাহাজ চলাচল কেনেকৈ সুৰক্ষিত আৰু স্বাভাৱিক কৰা যায়, সেই বিষয়টো আলোচনাৰ কেন্দ্ৰত থাকিব পাৰে।
ইৰানৰ সৈতে কূটনৈতিক আলোচনা পুনৰ আৰম্ভ কৰাৰ এই প্ৰচেষ্টাই সংঘাত কমোৱাৰ সুযোগ সৃষ্টি কৰিব পাৰে। কিন্তু সামৰিক অভিযান, হৰমুজৰ পৰিস্থিতি আৰু ইয়েমেনত চলি থকা সংঘাতৰ মাজত এই আলোচনাৰ ফলাফল কিমান দূৰলৈ যায়, সেয়া এতিয়াও অনিশ্চিত।
ভাৰতৰ বাবে ইয়াৰ অৰ্থ কি?
ভাৰতৰ বাবেও এই পৰিস্থিতি গুৰুত্বপূৰ্ণ। ভাৰত বৃহৎ পৰিমাণে খাৰুৱা তেল আমদানি কৰে। সেয়ে মধ্যপ্ৰাচ্যৰ পৰা তেল যোগানত বাধা সৃষ্টি হ’লে আমদানি ব্যয়, পৰিবহণ ব্যয় আৰু দেশীয় বজাৰত ইন্ধনৰ মূল্যৰ ওপৰত চাপ পৰাৰ সম্ভাৱনা থাকে।
ইয়াৰ উপৰি পশ্চিম এছিয়াত বৃহৎ সংখ্যক ভাৰতীয় নাগৰিক কৰ্মৰত। সংঘাত অধিক বিস্তৃত হ’লে তেওঁলোকৰ সুৰক্ষা আৰু প্ৰত্যাৱৰ্তনৰ প্ৰশ্নও গুৰুত্বপূৰ্ণ হৈ উঠিব পাৰে।
এতিয়া মূল প্ৰশ্ন—সংঘাত কিমান দূৰলৈ বিস্তাৰিত হ’ব?
বৰ্তমান পৰিস্থিতিৰ আটাইতকৈ উদ্বেগজনক দিশটো হ’ল—সংঘাতটো এতিয়া কেৱল আমেৰিকা আৰু ইৰানৰ মাজতে সীমাবদ্ধ হৈ থকা নাই।
হৰমুজত জাহাজ চলাচল, ছৌদিৰ তেল পৰিবহণ ব্যৱস্থা, ইয়েমেনৰ হুথি বাহিনী আৰু বাব এল-মাণ্ডেব—এই সকলোবোৰ একেটা বৃহৎ সংকটৰ সৈতে সংযুক্ত হৈ পৰিছে।
যদি এই পৰিস্থিতি দীৰ্ঘদিন অব্যাহত থাকে, তেন্তে ইয়াৰ প্ৰভাৱ মধ্যপ্ৰাচ্যৰ ৰাজনীতিৰ লগতে বিশ্বৰ তেল যোগান, সামুদ্ৰিক বাণিজ্য আৰু অৰ্থনীতিৰ ওপৰতো পৰিব পাৰে।
